GHW_ Logo _ Original.png

Amdanon Ni

Beth a olygir gan yr ‘argyfwng iechyd’ yng Nghymru?

Yn 2009 adroddodd y Lancet mai newid hinsawdd yw’r bygythiad mwyaf i iechyd byd-eang yn yr 21ain Ganrif', ac iddo’r potensial i danseiliohanner can mlynedd o enillion byd-eang ym maes iechyd cyhoeddus. (1,2) Mae safon gofal iechyd y boblogaeth ddynol yn well nag erioed, ond er mwyn cyflawni hyn rydym wedi manteisio ar y blaned ar gyfradd ddigynsail. Mae tystiolaeth cynyddol i ddangos bod cysylltiad annatod rhwng iechyd y ddynoliaeth ac iechyd yr amgylchedd, ond yn ôl ei weithredoedd ei hun mae dyngarwch bellach yn bygwth dadsefydlogi systemau cymorth bywyd allweddol y Ddaear. (3)

Yn 2019, Y Senedd yng Nghymru oedd y senedd cyntaf yn y byd i bleidileisio o blaid datgan argyfwng hinsawdd. (4) Ers hynny, mae llywodraeth Cymru wedi sefydlu deddfwriaeth rwymol, (5,6,7) dulliau strategol, (8,9) ac uchelgeisiau gweinidogol (10) i sbarduno gweithgarwch i leihau carbon yng Nghymru a elwir yn 'ddatgarboneiddio'.

Pan bod angen i weithwyr iechyd fod yn rhan o’r drafodaeth?

Mae’r argyfwng hinsawdd yn argyfwng iechyd cyhoeddus, ond mae’r sector iechyd ei hun yn cyfrannu’n helaeth at y broblem. Felly, mae’n hanfodol bod gweithwyr iechyd a darparwyr iechyd yn blaenoriaethu newid yn yr hinsawdd fel risg i iechyd, a hefyd cymryd y camau angenrheidiol i leihau ein cyfraniad at newid yn yr hinsawdd yn ei holl ffurfiau amrywiol.

 

Mae’r drafodaeth ynghylch newid hinsawdd a iechyd wedi newid o’r ‘bygythiad iechyd byd-eang mwyaf' i'r 'cyfle iechyd byd-eang mwyaf' yn ystod y blynyddoedd diwethaf oherwydd y cyd-fanteision iechyd o weithredu ar atal newid hinsawdd. Mae diogelu iechyd cenedlaethau'r dyfodol yn dibynnu ar ymrwymiad at ddarparu gofal iechyd cynaliadwy heddiw.

Effaith y sector gofal iechyd

Cyfrifwyd mai allyriadau carbon y sector gofal iechyd yn fyd-eang yw 4.4%. (11) Mewn geiriau eraill, pe bai'r sector gofal iechyd yn wlad, dyma fyddai'r pumed allyrrwr nwyon tŷ gwydr mwyaf.

 

Mae Cynllun Strategol Datgarboneiddio GIG Cymru yn ymateb i ddatganiad Llywodraeth Cymru, ac yn cyd-fynd â uchelgais y sector gyhoeddus i gyrraedd ‘net sero’ erbyn 2030. Mae gan GIG Cymru, fel y sefydliad mwyaf yn y sector gyhoeddus yng Nghymru rôl allweddol i allu cyflawni’r amcan hyn. Mae Deddf Lles Canedlaethau’r Dyfodol 2015, yn ein hannog i fynd i’r afael ag anghydroddoldebau iechyd a thlodi ochr yn ochr â’r argyfwng hinsawdd

Galwad am ymateb i weithwyr gofal iechyd

Mae iechyd cynaliadwy yn golygu llawer mwy na datgarboneiddio a lleihau allyriadau carbon. Rhaid hefyd ymafael ar llwybrau gwastraff erill megis llygredd dŵr ac aer sy'n cyfrannu at iechyd gwael. Mae'n ystyried sut i ddarparu gofal iechyd o safon heddiw, heb beryglu iechyd yn y dyfodol. Mae gofal iechyd sydd yn Climate Smart

hefyd yn ein herio i ddiogelu rhag risgiau amgylcheddol a allai effeithio ar ein gallu i ddarparu gofal iechyd diogel ac effeithiol i'n cleifion heddiw yn ogystal ag yn dyfodol.

Iechyd Gwyrdd Cymru

Rhwydwaith yw Iechyd Gwyrdd Cymru o weithwyr iechyd mewn swyddi clinigol, gweinyddol, cymorth a rheolaethol ar hyd a lled Cymru sy’n cydnabod bod yr argyfwng hinswadd yn argyfwng iechyd.

 

Anelwn i Gysylltu, Dysgu & Trawsnewid; i greu cysylltiadau ar draws Gymru gan fynd y tu hwnt i ffiniau daearyddol wrth gefnogi cydweithredu trawsadrannol. Ein nod yw dysgu mwy a grymuso pawb yn y sector iechyd a gofal cymdeithasol yng Nghymru gyda'r offer a'r wybodaeth i fynd i'r afael â'r argyfwng hinsawdd - gan drawsnewid gofal iechyd i fod yn climate smart.

Ein gweledigaeth yw gofal iechyd cynaliadwy sy'n amddiffyn iechyd pobl a'r blaned; mae cysylltiad annatod rhwng y ddau. Rydym yn cydnabod bod yn rhaid i ofal iechyd chwarae rhan weithredol wrth gyfyngu ar godiad tymheredd y byd.

Gwahoddwn i chi gysylltu yn ôl eich lleoliad neu eich arbenigedd, i ddygsu wrth bori trwy ein casgliad o adnoddau, a chael eich ysbrydoli gan eraill sy’n gweithio ym maes gofal iechyd ledled Cymru i gyflawni eich prosiect trawsnewidiol eich hun.

1) Costello A, Abbas M, Allen A, Ball A, Bell S, et al. (2009) Managing the health effects of climate change: Lancet and University College London Institute for Global Health Commission. The Lancet, 373(9676), p.1693-1733. Available at:https://www.thelancet.com/pb/assets/raw/Lancet//pdfs/climate-article.pdf 

2) Watts N, Adger W, Agnolucci P, Blackstock J, Byass P, Cai W, et al (2015). Health and climate change: policy responses to protect public health. The Lancet, 386(10006), 1861-1914. Retrieved from DOI: 10.1016/S0140-6736(15)60854-6

3) Whitmee S, Haines A, Beyrer C, Boltz F, Capon A, Ferreira de Souza Dias B, et al (2015). Safeguarding human health in the Anthropocene epoch: report of The Rockefeller Foundation–Lancet Commission on planetary health. The Lancet, 386(10007), 1973-2028. Retrieved from DOI:https://doi.org/10.1016/S0140- 6736(15)60901-1

4) Minister for Environment, Energy and Rural Affairs (2020) Written cabinet Statement:One year anniversary following the Declaration of a Climate Emergency. Available at: https://gov.wales/written-statement-one-year-anniversary-following-declaration-climate-emergency

5) Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015. Available at: https://www.futuregenerations.wales/wp-content/uploads/2017/01/WFGAct-English.pdf

6) Environment (Wales) Act 2016Available at: https://gov.wales/sites/default/files/publications/2019-05/environment-wales-act-2016-overview.pdf

7) The Climate Change (Carbon Budgets) Wales Regulations 2018Available at: https://www.legislation.gov.uk/wsi/2018/1303/made

8)Prosperity for all –Economic Action Plan (2017)Available at: https://gov.wales/prosperity-all-economic-action-plan

9) Prosperity for all –A Low Carbon Wales (2019)Available at: https://gov.wales/sites/default/files/publications/2019-06/low-carbon-delivery-plan_1.pdf

 

10) Welsh Government Policy Statement (2020) Local ownership of energy generation in Wales –benefitting Wales today and for future generations. Available at: https://gov.wales/sites/default/files/publications/2020-02/policy-statement-local-ownership-of-energy-generation-in-wales.pdf 

11) Pichler P, Jaccard I, Weisz U, Weisz H (2019) International comparison of health care carbon footprints.Environmental Research Letters, [online] 14(6), p.064004. Available at: https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/ab19e1/pdf

© 2021 Green Health Wales | Iechyd Gwyrdd Cymru.